Na fakturze za prąd w firmie pojawiła się pozycja „opłata za ponadumowny pobór energii biernej” i z miesiąca na miesiąc rośnie? To jedna z najczęściej pomijanych opłat na firmowych rachunkach, a zarazem jedna z najłatwiejszych do wyeliminowania. W tym poradniku pokazujemy, jak ją znaleźć na fakturze, jak operator ją liczy, skąd bierze się nagle i co zrobić, żeby spadła do zera.
- tg φ 0,4 próg, powyżej którego operator nalicza opłatę za energię bierną indukcyjną
- 3× wyższa krotność opłaty dla firm na niskim napięciu (taryfa C) niż na średnim
- od 1 kVArh płatna jest energia bierna pojemnościowa, bez żadnego progu
- 0 zł tyle wynosi opłata po prawidłowo dobranej kompensacji
Gdzie znaleźć opłatę za energię bierną na fakturze?
Opłata dotyczy wyłącznie firm w taryfach B i C. Gospodarstwa domowe w taryfie G nie płacą za energię bierną w ogóle, niezależnie od liczby urządzeń czy posiadanej fotowoltaiki.
Szukaj jej w części dystrybucyjnej faktury, a nie w części za sprzedaż energii. Pozycje mają zwykle nazwy „opłata za ponadumowny pobór energii biernej indukcyjnej” albo „energia bierna pojemnościowa”. Jeśli widzisz którąkolwiek z nich, płacisz za problem, który da się rozwiązać.
Czym jest energia bierna i czym jest tg φ?
Każde urządzenie pobiera energię czynną, czyli tę, która wykonuje realną pracę: kręci silnikiem, grzeje, świeci. Urządzenia z silnikami i transformatorami potrzebują też energii biernej. Nie zamienia się ona na pracę, ale jest niezbędna do wytworzenia pola magnetycznego. Krąży między urządzeniem a siecią i obciąża ją bez pożytku dla nikogo.
Miarą tego zjawiska jest współczynnik tg φ (tangens fi), czyli stosunek energii biernej do czynnej w okresie rozliczeniowym. Umowny próg to najczęściej 0,4: na każdą 1 kWh energii czynnej możesz bezpłatnie pobrać do 0,4 kVArh energii biernej indukcyjnej. Wszystko powyżej to „ponadumowny pobór” i podstawa do naliczenia opłaty.
| Cecha | Energia bierna indukcyjna | Energia bierna pojemnościowa |
|---|---|---|
| Typowe źródła | Silniki, sprężarki, agregaty chłodnicze, pompy, transformatory, spawarki | Zasilacze impulsowe, oświetlenie LED, UPS-y, falowniki fotowoltaiki, długie linie kablowe |
| Kiedy płacisz | Dopiero po przekroczeniu progu tg φ 0,4 | Od pierwszej kVArh, bez progu |
| Rozwiązanie | Bateria kondensatorów | Dławiki kompensacyjne |
Jak operator liczy opłatę? Przykład z liczbami?
Wysokość opłaty wynika z taryfy operatora i zależy od trzech rzeczy: skali przekroczenia progu, średniej ceny energii ogłaszanej przez URE i krotności taryfowej, która dla niskiego napięcia wynosi zwykle 3, a dla średniego 1.
Przykład. Punkt usługowy pobrał w miesiącu 1 000 kWh energii czynnej i 900 kVArh energii biernej indukcyjnej. Współczynnik tg φ wyniósł 0,9, czyli ponad dwa razy więcej niż próg 0,4. Bezpłatny limit to 400 kVArh (40% z 1 000 kWh), więc opłata zostanie naliczona od 500 kVArh nadwyżki, z trzykrotną krotnością dla niskiego napięcia.
W zależności od cen energii daje to od kilkudziesięciu do kilkuset złotych miesięcznie z jednego niewielkiego punktu, a przy większym poborze lub kilku lokalizacjach kwoty rosną proporcjonalnie. Opłata nalicza się co miesiąc, bezterminowo, dopóki problem nie zostanie rozwiązany.
Dlaczego kara za energię bierną pojawia się nagle?
Firma przez lata nie płaciła nic, a nagle na fakturze pojawia się nowa pozycja. Najczęściej stoi za tym jeden z trzech scenariuszy:
- Nowe urządzenie z silnikiem lub chłodzeniem. Automat vendingowy, chłodziarka, klimatyzator czy kompresor pracują całą dobę przy niewielkim poborze energii czynnej, więc tg φ szybko przekracza próg.
- Montaż fotowoltaiki. Panele obniżają pobór energii czynnej z sieci, ale pobór biernej zostaje bez zmian. Mniejszy mianownik oznacza wyższy tg φ. Fotowoltaika nie tworzy problemu, ale go odsłania.
- Modernizacja oświetlenia i elektroniki. LED-y, nowe zasilacze i UPS-y zmieniają charakter poboru na pojemnościowy, a energia bierna pojemnościowa jest płatna bez progu.
Najczęściej opłatę znajdują u siebie: automaty vendingowe i kwiatomaty, sklepy spożywcze i gastronomia z chłodnictwem, warsztaty i zakłady produkcyjne, myjnie samochodowe, stolarnie i zakłady kamieniarskie, firmy z fotowoltaiką oraz biura po wymianie oświetlenia na LED.
Z naszej praktyki. Wykonaliśmy kompensację dla dwóch klientów, którzy postawili kwiatomaty, czyli całodobowe automaty z chłodzeniem. Sprężarka pracuje w cyklach przez całą dobę, pobór energii czynnej jest niewielki, a energia bierna z silnika szybko podniosła tg φ ponad próg. Po analizie faktur i pomiarach dobraliśmy kompensację i opłaty za energię bierną spadły do zera.
Jak usunąć opłatę za energię bierną?
Skoro urządzenia pobierają energię bierną z sieci, można ją wytworzyć lokalnie, tuż przy odbiorniku. Robi to bateria kondensatorów, a przy problemie pojemnościowym dławiki kompensacyjne. To właśnie kompensacja mocy biernej. Montuje się ją w rozdzielnicy głównej albo bezpośrednio przy problematycznym urządzeniu, w typowej małej firmie w jeden dzień i bez zatrzymywania pracy.
- 1
Analiza faktury
Wystarczy skan lub zdjęcie faktury za dystrybucję. Wyliczamy skalę opłat i mówimy wprost, czy kompensacja ma ekonomiczny sens.
- 2
Pomiary w obiekcie
Analizator sieci rejestruje rzeczywisty profil poboru. To chroni przed przewymiarowaną baterią, która zamienia karę indukcyjną na pojemnościową.
- 3
Dobór i montaż
Bateria kondensatorów, dławiki albo układ hybrydowy, dobrane do urządzeń w firmie.
- 4
Weryfikacja na fakturze
Najlepszy dowód to kolejna faktura: pozycje energii biernej spadają do zera.
Orientacyjnie prosta kompensacja pojedynczego urządzenia to wydatek rzędu kilku tysięcy złotych, a automatyczna bateria kondensatorów dla małej i średniej firmy najczęściej kilkanaście tysięcy. Przy opłatach od kilkuset do kilku tysięcy złotych miesięcznie inwestycja zwraca się zwykle w czasie od kilku miesięcy do dwóch lat. Szczegóły i rodzaje układów opisujemy na stronie kompensacji mocy biernej dla firm w Lubuskiem.
Masz fakturę z opłatą za energię bierną?
Prześlij ją do bezpłatnej analizy albo zadzwoń. Powiemy wprost, czy kompensacja się opłaci.
Najczęstsze pytania o karę za energię bierną.
Czy w domu płacę za energię bierną?
Nie. Gospodarstwa domowe w taryfie G są zwolnione z rozliczania energii biernej. Opłata dotyczy wyłącznie firm w taryfach B i C i pojawia się w części dystrybucyjnej faktury.
Dlaczego kara pojawiła się po montażu fotowoltaiki?
Panele obniżają pobór energii czynnej z sieci, ale nie zmieniają poboru biernej. Współczynnik tg φ to iloraz biernej do czynnej, więc przy mniejszym mianowniku rośnie ponad próg. Falowniki mogą też generować energię pojemnościową, płatną od pierwszej kVArh.
Czy da się pozbyć kary bez kompensacji?
Czasem tak, ale rzadko się to opłaca. Wymiana urządzeń na modele z korekcją współczynnika mocy kosztuje wielokrotnie więcej, a zmiana taryfy czy zwiększanie poboru energii czynnej zwykle nie ma sensu ekonomicznego. Dla większości firm prawidłowo dobrana kompensacja jest najtańszym i najszybszym rozwiązaniem.
Właściciel Sevi Smart Home, elektryk i instalator automatyki budynkowej, Silver Partner Loxone. Od ponad 10 lat projektuje i montuje instalacje elektryczne i systemy smart home w województwie lubuskim.
